14 Şubat 2012 Salı

Helbestên Kurdî

12 Kasım 2009 Perşembe

Agirê Evîndarî


Şev tev çûye îdî ma tu hew tê lo
Ez ranazim, kengî bê te xew tê lo
Xanî bûye zindan tê de ranazim
Ta sipîdê qîr û nal û tew tê lo

Te j’min dil bir carek mi j’ter nego na,
Te rû kul kir carek mi j‘ter nego na
Ma ji bo çi, îro tu j’min xeyîdye?
Te ji min çidkir, carek mi j’ter nego na

Ay dil, ay dil, ma kes nîn e mîna wî?
Bo çi her dem wer dilxwazê dîna wî?
Ahî dema destê wî l’bin serê min!
Bi min xweş tê gelek hilm û bîna wî

Tenê hiştim ay dil îşev çima çû?
Wî ez kuştim, ay dil îşev çima çû?
Rabe peykev ay dil zû wî werîne
Tev biriştim ay dil îşev çima çû?


Cegerxwîn




Cegerxwin Kî Ye

Şêxmûs Hesen, bi navê xwe yê din Cegerxwîn, (1903-22.10.1984), yek ji helbestvanên herî mezin yên gelê kurd e.

Berhem:

Helbest

* Dîwana yekem: Prîsk û Pêtî, 1945 Şam
* Dîwana diwem: Sewra Azadî, 1954 Şam
* Dîwana siyem: Kîme Ez? 1973 Beyrûd
* Dîwana çarem: Ronak, Weşanên Roja Nû, 1980 Stockholm
* Dîwana pêncem: Zend-Avista, Weşanên Roja Nû, 1981 Stockholm
* Dîwana sesem: Sefeq, Weşanên Roja Nû 1982 Stockholm
* Dîwana heftem: Hêvî, Weşanên Roja Nû 1983 Stockholm
* Dîwana hestem: Astî, Weşanxana Kurdistan, 1985 Stockholm


Ziman û Ferheng

* Destûra Zimanê kurdî, 1961 Bexda
* Ferheng, perçê yekem,1962 Bexda
* Ferheng, perçê diwem,1962 BexdaBüyük



10 Kasım 2009 Salı

Bextreşî



Di mirûsê qirna bêyom de
Qurmiçînek dûvdirêj bûn
Rê û şifîleya şopên veşartî
Şape di ser de bê
Min ev wêne li ku kişandiye?
Tew keniyame jî!
Tev riyên
Bi xêzpeyamên rûberî ye
Kenê min


Ez dilokek ji Serhedê bûm
Dilopek ji Şêwla Gola Ûrmiyê
Tîna ku ji ber xewnereşkên şarînî
Ji pesnên sirûden çarînî
Nêrîneke qop
Mirineke bê rê/şop
Ango
Yek mirin yek nêrîn
Û
Yek ji meytê çarşevî / bêhnketî…


Xezebên pêşwext
Çavên li riyan
Berên li deriyan
Bêhesab
Bêkîtab


Sosretiya herî mezin jî
Di hemû wêneyan de
Li kenê xwe yê virnikî dilikumim
Kenê raperînên bisihûd
Di zozanê temenê min yê
Bêwext
Ji navbarê ketî
Û li ber tu tiştî neketî…
Çi mirineke xerîb û fotojenîk!
Ji hemû wêneyan
Kenê xwe yê ricimkirî kom dikim


Min ev nîvhelbest
Li ku nivîsandiye
Şape di wê de jî bê
Ew jî wek xwediyê xwe ye
Li dor bextreşiya xwe zîz dibe…
Tew ez hîn sax im
Tew rûyên bêperde ne
Rêzikên helbesta min…..


2006

Evdê Cano





Evdê Cano Kî Ye ?


Abdullah Oral, bi navê xwe yê din Evdê Cano, Helbestvanekî Kurde.

Sala 1980’yî de li Qoser ê hat dinyê. Di sala 1999’an de li heman bajarî hate girtin. Wê salê û vir ve di girtîgehê de ye. Helbestên wî rojname kovarên weke ’Azadîya Welat’, ‘Kovara W’, ‘Kovara Çirûsk’ê de weşîyan. Pirtuka ‘’GULAN’’ di şert û mercên girtigê de nivîsî di sala 2008’an de ji weşanên ‘Belkî’ hate çapkirin.


Berhem

''Gulan'', Helbest, Weşanên Belkî, 2008

KEVOKÊN ERMEN



Min gotibû ji te re:
…koremar e ev komar…
Te guh neda min
Te biya xwe kir
Te got:… kevok im ez
Kevokan nakujin…
Min got: Ne wilo ye
Kevokkuj e ev(ko)mêr kuj…
Te bi ya xwe kir
Bi miroviya xwe kir…

Kevok im leylim lê yar
Kevokê Ermen qurbanê
Li ser cahdan û nîvê rojê
Ez dimirim heyranê…

Evdê Cano

Sira Sibê


Sira sibê li bab û dara hewrê
Veciniqî û hişyar bû

Tevziyek da xwe tevziyek kûr û rahişt
Bilûre danî ser diranê
Ji sedsaliyên dûr û ji kezeba kûr sitira

Kaniya bin dara hewrê
Bi dengê bilurê re nehwirand
Hêstir werwirand melûl melûl
Dilê heyvaji kovanên xwere
Kerî bi kerî kezext û dirand

Bilbilek firî ji hêlîne
Çu danî li gulya gulê
Xonçeyan mijand ji pêsîra xwe
Berda dilê wan ji xuriyê
Dilop dilop niqutî û xurî
Niqut niqut nizilî û xurî

Di dilopa pasî de sefeq beyan bû
Ji bilûrê his birî kanî xayis ket
Li bine kema gulê bilbil ji can bû
Jînek nû dest pêkir bi sira sibe
Sefeq zelal xuza xuyan bûn



Rojen Barnas






Rojen Barnas Kî Ye


Mehmet Gemici, bi navêRojen Barnas e ku helbestvanekî kurd e.

Rojen Barnas ji Farqînê ye û di salên 60î de dest bi nivîsandina kurdî kiriye.
Di dawiya heftêyan de bi hin hevalên xwe re Kovara Tîrêj derxist, her di wan salan de kitêbeke şiîran bi navê Li bandeva spêde weşand. Barnas bi wê kitêba xwe riyeke nû di şiîra kurmancî de vekir û tesîr li gelek şaîrên nû kir. Rojen Barnas mîna gelek rewşenbîrên kurd mecbûr ma ku welatê xwe terk bike û piştî 80yî li Swêdê bi cih bû. Wî bi gelek navên cihê di mijarên cihê de nivîs nivîsandine. Barnas heta niha ev kitêb weşandine;

weşandine. Wekî din Rojen Barnas di kovarên mîna Tîrêj, Hêvî û Nûdemê de gelek nivîs nivîsandine.


BERHEM


* Li bandeva spêde
* Heyv li esmanê Diyarbekirê
* Hingê
* Milkê Evînê
* Şiîr -1- (berhevoka du kitêbên wî ne)

CARÎCARNA



Carna xewn jî xweş in
Bîranîn jî xweş in carîcarna
Lê,
Ne beroş bi xewnan dikele
Ne nan tê firotin bi bîranîna
Dîsa jî ev e,
Jiyan
Li ber me
Bê wî jî nabe
Bê yê din jî qet.


Rojen Barnas

Kul 1 (Bê)



li min vegere
kulê…
roj berî rojeke kesk
bi kulman
êvaran ji min re bîne
bi hembêzan bajaran
ji min re bîne
“yadê” gotina ewilîn a zarokan
hejîran
dîlanan
newrozan…



xerîbê
çavên min bi zorê hînî çavên te bûbûn
ji cerga tu bûyî rêwî, destan teriqîn
xwîn misîn
bêdengî har, barbar, zinar
şev di êşa law de xelîl birahîm (im)
roj di êşa bav de simaîl (im)
êvar qurban



tik î tenê
bê sî jî
bi fereke dil
bi teşqele
bi kul
di nava destên min de can bide
naxwazim ji bilî min, bila tu kes li ber te nekevin
ez ê li ber te kevim
van keserên xwe yên qilêrî
bi çavên xwe yên bawî
çendîn li benda hatina te me bi teresî
bê…
an na
wê xortanî ber bavê


/her ku ez li awêneyan dinihêrim
rûyê te bi dizîka li wan tên xêz kirin
mijan li wechê te mayinde kon vegirtine
di rojên zelal û sibehên xunavîn de/


bikeve qeraxa rê
bide tengala bê
û

tagirtî
ji rehên laşê xwe yên tije xwê
amade kirine ji te re min benikên tayê


sîlûetê te li ser pelên papîrûsan dinivîsim
di bin çeng de bi xwe re digerînim
te ji kesên nexwendî dipirsim
geometriya gulê nizanin
lê tu, bi dev û lêv, stû û rû
pêk tê, ji senfoniyên çirçirkan ên nîvê şevê havînê


bê…


bi şiva bejna xwe
li koza deriyê berxikên min xe
ji mêj ve min xwe xweşik kiriye ji bo te
ji bişkulên şil
morîk rêzkirine min li gerdena xwe


çeman
ji kerban
perîkên avên xwe rûçikandin
tu nehatî
dilketî xurifîn
tu nehatî
dest avêtin namûsa hechecîkan
tu cardin nehatî
hejîrên te jê hez dikirin xwe xwarin
tu dîsa nehatî
ka te ji hechecîk û hejîran hez dikir kulê?...
ka neynûkên wan te nedida bi malê dinê?...
hesreteke helbestvan hebû, ew jî qûnde bu
axx bê!...
şev û roj li min hatine xezebê
de haaa!... tu li ku ma



Rênas Jiyan















Renas Jiyan Kî Ye


Rênas Jiyan, helbestvanekî Kurd î nûjen e. Di heman demê de weşanger e û edîtorê Weşanxaneya Belkiyê ye. Mêrdînî ye lê li Amedê dijî. Niha di rojnameya Azadiya Welat de dinivîse.

Di sala 1974an de çêbûye. Xwendina xwe li Qoserê kiriye û zanîngeh jî li Amedê xwendiye û di zanîngeha Dicleyê de beşê mamostetiyê xelas kiriye. Li Qoserê mamostetî kiriye, lê ji ber ku bi kurdî dinivîsand û hin kesên din fêrî nivîsandina kurdî dikir di sala 2002an de hate girtin û di Dadgeha ewlekariya dewletê ya Amedê de hate darizandin. Dadgehê ew serbest berda, lê wezareta perwerdehiyê ew sirgunî gundekî Orduyê (herêma Deryaya Reş) kir. Du salan li wira ma û bi dû re vegeriya Amedê.



Berhem


1. Janya (helbest), Ji Weşanên Doz
2. Mexzena Xwînê (helbest) ,Weşanên Belkî
3. Di Tuvaletê de (şano), Weşanên Belkî
4. Ji Şevé Re Çend Tégehen Dera Hanê (Cerribîn-Rexne), Weşanên Belkî
5. Qerten Zimên-Dil Kartları(Kurdi-Tirkî),Weşa
nên Belkî, 2008

ZENGILÊ MIN


Zenge zenga zengilê min
Vaye dîsa deng veda
Dengê doza miletê min
Dinya girt û berneda

Zenge zenga zengilê min
Xweş hawar û gaziye
Awaza vê zenge zengê
Ji ferhenga Qazî ye

Her weku berq û biroskê
Xwe gihand çerxa felek
Sed û xweş bo vî dilê min
Ku min dî kurd bone yek

Lêxe lêxe zengilê min
Zengilê doza pîroz
Tu dil û canî, xweş nîşanî
Em didin peyman û soz

Peyman û soza mêrane
Geş dikin bihara me
Xebata qîz û lawane
Geş dikin Adara me

Sond bi wê rêça evîndar
Tim û tim têra diçin
Sond bi wê hizra pîroza
Norûzê jêra dikin

Ta ku mabin bê tenahî
Ev çiya û deşt û dol
Cejn û sersal dê bimînin
Her giz û nizim û melol

Ez ezînê em vehêlan
Ax ji derdê ez ezînê
Ez ezîna XANÎ gotî
Di cîroka MEM û ZÎNÊ

Lêpa kurd im serbilind im
Jîr û hişyar û lezim
Xweş kes û gernas û merdim
Dostê dostan her ez im

Sebrî Haco





Destana Egîdekî



"Lêxin, lêxin hevalno lêxin,
Bibarînin bibarînin, birano
Ev me çi dihesibînin!"
Hemu roj, hemu êvar, hemu şev
Wî weha gotibu u gule barandibû
Roj qulipîbu ser êvarê, evar ser şevê, şev ser rojê



Şer berdewam bu
Beden westiyayî, keser giran, birîn kur
Mêjî xurt,avur tuj
Dil keleha mêrxasiyê bu
Lome ji ne şerm bu
Ya man ya neman bu



Çi ji destê wî, çi ji deste wan dihat...
Îxanet li re bu
Îxanetê zora welatevîniyê biribu
Dor li wan girtî
Li jêr esker,
Li jor helîkopter
Nefes li wan çikyayî bû
Li pala çiyayen serîbilind
Di gundekî beçare ye Kurdistane de
Wext, wexta şer, man u nemane bu




"Hevalno, em çi bikin...
Begavî bextreşî ye, kambaxiya me kurdan e
Le, gava begavî li ber deriyan e
Wext, wexta jîr u mêrxasan e
Wext hatiye; wext, wexta şer e, xurtî u huner e
Em penc kes, ew penc hezar kes
Em penc hezar dil, ew penc dil
Em penc hezar dilen biheq, ew neheq
Kî dikare dile bi evîne hildave vegire?
Ma ev me çi dihesibînin!.."
Yek bi yek li hevalen xwe niherî
Ew yek bi yek hembez kirin
Bi herdu tiliyên xwe yen deste raste simbele xwe bada




Çek, pusat u rextên xwe şidandin Berîk ajot deve tifinga xwe 0 got;
"Hevalno, ji bîr mekin
Em penc hezar dil
Penc hezar efsaneyên li ser levan
Penc hezar destanên li ser kaxizan in
Penc hezar sterken ronîyen kurdan in..."



Saw u xofa mirine Coş u heyecana liberxwedanê
hebû
Li ser berfa gewher renge sor a xwîn 0 tave hebu
"Ax.,ev tav",
"Eger tava dane evare li me biqulibe
U em xwe bi evare bigihînin
Heye ku deriye felatê li me vebe7"
Çendîn şere dijwar ew ketibuye
Çendîn caran wî îxanet, daf, dek xefik u kemîn dirandibu
Ew şervane welatê şervanan
Regire bav û kalan bu




"Ev çi hale"
"Ez evîndar û şerwanê ronahiye
Ez dijmine tarî zulmete
Ez niha li heviya şeve me"




Ew penc kes bun, çar mer u jinek
Ku her yek ji derek, le xwedî qederek "
Lêdin hevalno lêdin
Ma ev me çi dihesibînin!.."




Deh bi deh, sed bi sed
Teqîna çekan, vizîna gulan bu
Ne vîçîna teyran, ne herîna hespan
Ne evîna segan, ne meyina berxan
Ne jî denge însanan bu
Bi tene dengek hebu
Zagon, zagona şer u lecan bu
"Kî ne ev eskeren ku weha gule li me dibarînin
Ji ku ne, li ser axa me çi ji me dixwazin
Ma evîn u evîndaren wan
Hez u hezkaren wan nîn in
Çima ew hez u evîna me tenagihin"



Saet çend bu
Şeve çima weha mîna bukeke xwe xemilandibû
Sterk çima weha ronî
Heyv çima weha di lehiya xweşiyê de bu
Di vê sar 0 seqemê de çima weha germ bu



"Sterken welatê min
Heyva erd u axa min"
"Hun şahîd in; em ne diz u keleş in
Ne pêxas u zikreş in
Em evîndaren we, egîden ronahiye ne
Eger li me qewimî 0 li vir em bun şehîden we
Xebera mêxasiya me bigihînin bi însan u gele me"



"Ax li min daye"
Çaven wê yen reş mîna çaven xezalan vekirî
Deve wê bi ken bu
Pore wê belavbûyî , stuye wê gola xwînê bu
Wî sere wê danî ser çoga xwe
Pişta xwe vekir, li stuye wê bada
Bi destan pore wê mist da
Bîstekê, bedeng çave wî li ser çaven xezalan ma
Çend dilop hestir ji çaven wî ber bi jêr bu
U ew giriya
Di bin barana gulan de ew giriya




Şev diçu
Sterk diçû , heyv diçu
Xewna azadiye, heviya felatê diçu
Hizr u bîr , serpêhatî 0 jiyaneke ciwan diçu



"Xwedeyo...
Ji berbanga Kurdistan xweştir
Ji rojeke nu ya welatê min geştir çi heye!"
"Em diçin"
"Em diçin, le kîdikare re li berbangen welatê min bigire
Kî dikare roja nu li welatê min qedexe bike?
" "Em diçin
Em diçin, le mîna ku bav u kalan dikirin Ji ve roja nu re xêrhatin
Ji ve berbanga welatê min re stran u gotin divê"
Wext, wexta strane welatê neçar bu
di berbanga sibe de, li sere çiyan
Alana denge egîdekî xort bu
"Lê lê daye...
Lê dayê, sere sibe ye, sibeyeke xweş e
Ve sere sibe bayekî sar e, li min serma ye le daye..."
ax le daye
Denge top u cebirxanan li ser sînga mine
Le dayê, ve sibe çarnikare,ax lê lê dayê
ax lê lê lê daye




Hevale Eziz
"Edî tu çare tune, mirin 0 çuyin li ber me ye
Eger em teslîm bin ji, qedera me mirin e
Em jî li ser riya kerwana şehîda ne
Em hevudu hembez bikin,
Heqê xwe ji hev re helal bikin
Wext nîn e, berî ku guieyek were
Em ber bi gule herin
Nav bedengiyeke kur de
Wan tifingen xwe dane alî, rextên xwe ji xwe kirin
Defter û kaxizen xwe, cil u bergen xwe li ser hev danîn
U li agire wan niherîn
Her yekî du bombe,her bombayek li aliyekî navtengan
Bi xwe ve giredan 0 disan li hev niherîn
Wext hatibû;wext,wexta çuyine bu




Ba bu
Seqema serê sibê bu
Her der spî, her der gewher bu
Her der roni, her der muqedes bu
Jiyana xort, rojên bihurî bi bîra wi hatibu...




Zaroktî, mala mezin, koşka jor
Kuçe û kolanen teng, bîren kur
Bax u rez, av u çem, gund û zozan
Tirî u hejîrên bavu kalan
Keskesora barana biharan
Denge kahr û berxan
Govend bu
Jı rojên bihurî govend bi bîre hatibu
Dawet u dîlan li dar bu
Dinya mîna mehfureke rengîn a kurdî xweş
Mîna destaneke kevnar geş bu
Ew li sere gowendê bu
Coş li ser dil ken li ser ru
Ew govenkêşê dîlanê bu
Xwendin u dibistan dîsan xwendin u dibistan salen
unîwersîtê
Ev hemû, ev hemu niha li bîre wi bu
Bîr bubu kevokeka,bi firê ketibu




Dinya çiqas xweş, çiqas bedew bu
Kirase sipî çiqas li ve axa welatê kurdan hatibu
Be çek, bê pûsat,bê kiras 0 be veger
Lı ber çaven wi leylana berfa spî
Li ser dile wî gurmina denge şehîdan
Ma kî u kî li ser ve axê şehîd neketibu
U axa rehmete maç nekiribu...
Dinya çiqas xweş, çixas bedew bu
Kirase spî çiqas li ve axa welatê kurdan hatibu
Wî deste xwe bir ber eniya xwe u ji bo cara dawîn
Li dora xwe niherî
Li dûr, li dur reşahiya eskeran...
Li dûr, li dur teyrekî mezin î spî li firê bu
Bi basken spî, ji aliyen çiyan ber bi geliyan
Li şahîdiya wê roja nu bu
Baskên wî vekirî, çeperast, teyr bi ageh li fire bû
Ma jiyan ne mîna fira vî teyrî bu?
Ma jiyan ne fireke kurt û xweş li dinyayeke kambax bu?




Bîr dîsan li firê bu, hemu jiyan li bîre



Mal u malbat, xwîşk u bira
Ap u birazî, xal û xwarzî
Yek bi yek niha li ber çaven wî bu
Diya pîr a porspî li wir, li keleka wî bu
Ma wî her u her ji diya pîr a porspî re weha negotibû;
"Daye ez bî qurbanê
Ez berxê te, çavreşe bave xwe me
Iro jiyan e, sibe mirin e, mirin li ser sere me hemûyan e
Leledaye...
Eger te rojek xebera mirine bihîste
Tu bizanibe; min ruye xwe reş nekiriye
Berxê te, çavreşe we, Reşoye bavo şehîde weletê me ye..."




Ba, azman, herd, stêrk, roj, ewr, baran, derd, gul,
dawet, evîn, dayik, zarok, ken, girî, heval, rext, stran,
xew, tarî, bahar, av, çiya, gelî, çem, hêjîr, berû, çav,
dev, por, evîn, dayık, xwîşk, bira, gund, heval, zozan, dinya, evîn, hevî,
dinya, evîn, dayik, hevî, dinya, hêvî evîn...
.....................
....................
...........

MEHMED UZUN